Art and Design: Social Science

MARKAZIY OSIYO ME’MORIY MEROSINI MUHOFAZA QILISH VA MUZEYLASHTIRISHNING TARIXIY HAMDA ILMIY ASOSLARI

2026-07-06T10:58:14+00:00

Ushbu maqolada Markaziy Osiyo me’moriy merosini muhofaza qilish va muzeylashtirishning tarixiy hamda ilmiy asoslari tahlil qilingan. Me’moriy yodgorlikarning fragmental bezaklari milliy me’morchilik an’analarini o‘rganishda muhim manba sifatida baholanib, ularning tarixiy va badiiy hususiyatlarini tiklashdagi ahamiyati yoritilgan. XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Rossiya imperiyasi va Turkistonda madaniy merosni muhofaza qilish sohasida shakllangan huquqiy va tashkiliy chora-tadbirlar, shuningdek, sovet davrining dastlabki yillarida yodgorliklarni davlat ro‘yxatiga olish, muhofaza qilish va restavratsiya qilish tizimining shakllanishi ko‘rib chiqilgan. Turkomstaris hamda boshqa ilmiy muassasalarning faoliyati, arxeologik va me’moriy yodgorliklarni o‘rganish, hisobga olish va muzeylashtirish jarayonlaridagi o‘rni tahlil etilgan. Arxeologik germenevtika, fotogrammetriya, fotofiksatsiya va estampaj kabi ilmiy usullarning yodgorliklarni hujjatlashtirish va tadqiq etishda ahamiyati ko‘rsatib berilgan. Tadqiqot natijalari Markaziy Osiyoda madaniy merosni muhofaza qilish sohasida to‘plangan tajriba O‘zbekistonda tarixiy-madaniy merosni saqlash tizimining shakllanishi va rivojlanishida muhim omil bo‘lganini tasdiqlaydi.

VI ASR BUXORO ME’MORCHILIGIDA MUHANDISLIK YECHIMLARI VA ME’MORIY AN’ANALAR TAHLILI

2026-07-06T10:26:21+00:00

Mazkur maqolada XVI asr Buxoro me’morchiligining muhim yodgorliklari misolida poydevor konstruksiyalarining muhandislik xususiyatlari, qurilish texnologiyalari hamda shaharsozlik jarayonlari tahlil qilingan. Kalon masjidi, Mir Arab, Abdulazizxon, Ko‘kaldosh va Ulug‘bek madrasalari hamda Toqi Zargaron inshootlarida olib borilgan arxeologik va me’moriy tadqiqotlar asosida poydevorlarning tuzilishi, chuqurligi, qurilish materiallari va konstruktiv yechimlari o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari Buxoro me’morlari tomonidan inshootlarning zilzilabardoshligini oshirish, grunt namligi va sho‘rlanishining salbiy ta’sirini kamaytirish hamda yuklamalarni yer qatlamiga bir tekis taqsimlashga qaratilgan ilg‘or muhandislik usullari qo‘llanilganligini ko‘rsatadi. Shuningdek, maqolada XVI asrda Buxoroda shakllangan me’moriy maktab, monumental inshootlar qurilishi, shahar mudofaa tizimlarining takomillashuvi, savdo infratuzilmasining rivojlanishi hamda Chor-Bakr ansambli kabi yirik me’moriy majmualarning barpo etilishi yoritilgan. Tadqiqot Buxoro me’morchiligida konstruktiv yechimlar va shaharsozlik an’analarining o‘zaro bog‘liqligini ochib berishga xizmat qiladi.

CHANG CHOLG‘USI IJROCHILIGIDA MAQOM LADLARINING INTONATSION TALQINI

2026-07-06T10:51:19+00:00

Mazkur maqolada chang cholg‘usi ijrochiligida maqom ladlarining intonatsion talqini masalalari tahlil qilingan. Maqom ladlarining nazariy asoslari, ularning badiiy-intonatsion xususiyatlari hamda chang cholg‘usida namoyon bo‘lish jihatlari yoritilgan. Shuningdek, maqom ladlarini o‘qitish jarayonida uchraydigan muammolar, ularning kelib chiqish omillari va bartaraf etish yo‘llari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotda maqom ladlarini o‘zlashtirishda musiqiy eshituv, an’anaviy ustoz-shogird maktabi va amaliy ijrochilik tajribasining ahamiyati asoslab berilgan. Olingan natijalar chang ijrochiligi metodikasini takomillashtirish hamda maqom ta’limi samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.

MUZEY FAOLIYATIDA SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARINI JORIY ETISH:MILLIY MADANIY MEROSNI MUHOFAZA QILISH VA RAQAMLASHTIRISHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI

2026-07-06T10:43:42+00:00

Ushbu maqolada muzey ekspozitsiyalarini muhofaza qilish, noqonuniy kirishlarni oldini olish hamda tashrif buyuruvchilar oqimini tartibga solishda sun'iy intellektning ilmiy-amaliy imkoniyatlari keng tahlil qilingan. Maqolada avtomatlashtirilgan gid tizimlari, raqamli egizaklar, konvolyutsion neyron tarmoqlar asosidagi shikastlanishlarni aniqlash usullari va artefaktlar degradatsiyasini oldindan bashorat qilish metodlari ko'rib chiqilgan. Shuningdek, stilometrik tahlil, X-nurli flyuoressans spektroskopiyasi (XRF) va Raman spektroskopiyasidan foydalangan holda eksponatlarning haqiqiyligini aniqlashda sun'iy intellekt texnologiyalarini tatbiq etish istiqbollari bayon etilgan. Olib borilgan tadqiqot shuni ko'rsatdiki, sun'iy intellektni muzey faoliyatiga joriy etish madaniy merosni saqlash samaradorligini sezilarli darajada oshiradi, an'anaviy usullarning cheklovchilarini bartaraf etadi va muzeylarni xalqaro standartlarga yaqinlashtiradi [2; 3].

TEMURIYLAR TARIXI DAVLAT MUZEYIDA SAQLANAYOTGAN MEROS

2026-07-06T10:37:07+00:00

Ushbu maqolada toshbosma (litografiya) san’atining vujudga kelishi, Sharq mamlakatlari va O‘rta Osiyoda tarqalishi hamda uning milliy kitobat madaniyati rivojidagi o‘rni yoritilgan. Shuningdek, Temuriylar tarixi davlat muzeyi fondida saqlanayotgan Abulqosim Firdavsiyning “Shohnoma” asarining 1907-yilda Toshkentda nashr etilgan toshbosma nusxasi hamda “Shohnomai Boysung‘uriy”ning tarixiy, badiiy va ilmiy ahamiyati tahlil qilingan. Asarning nashriy xususiyatlari, badiiy bezaklari, illyustratsiyalari va muzey fondidagi o‘rni haqida ma’lumotlar keltirilgan.

ОБРАЖЕНИЕ ОТРАСЛЕВЫХ НАПРАВЛЕНИЙ В МЕДИЦИНСКИХ МУЗЕЯХ (МИРОВОЙ И ОТЕЧЕСТВЕННЫЙ ОПЫТ)

2026-07-06T10:30:15+00:00

Медицинские музеи это не только хранилище артефактов и важных исторических медицинских документов, но выступают в роли интерактивной образовательной базы, способствующей профессиональному развитию и популяризации здорового образа жизни у посетителей. В данной статье рассматривается научно-просветительская и социально-культурная деятельность специализированных музеев медицины а также проводится анализ их роли в обучении и духовно-нравственном воспитании будущих специалистов в данной сфере. На примере ряда отечественных и зарубежных музеев автором проводится подробный анализ функционирования профильных учреждений.

RASSOMLAR IJODIDA ZAMON VA VAQT TALQINI

2026-07-06T10:54:32+00:00

Maqolada umrning har bir lahzasini, uning gо‘zal sifat va sinoatlarini badiiylashtirish masalalari rassomlar tafakkurida qanday kechishi masalalari yuzasidan ayrim mulohazalar bildirilan.

RANGLAR MUSAVVIRI

2026-07-06T10:46:58+00:00

Maqola О‘zbekiston rangtasvir san’atining yirik vakili, taniqli pedagog, mohir ijodkor, О‘zbekiston xalq rassomi, professor Rustam Xudayberganovning sakson yillik ibratli hayoti, manzara, portret va tarixiy janrlarda yaratgan betakror asarlari tahliliga bag‘ishlangan.

ЎЗБЕКИСТОН ТАСВИРИЙ САНЪАТ ГАЛЕРЕЯСИ КОЛЛЕКЦИЯСИНИНГ ТАРҒИБОТИ СТРАТЕГИЯЛАРИ

2026-07-06T10:40:23+00:00

Ушбу мақолада Ўзбекистон Тасвирий санъат галереяси фаолияти мисолида галерея коллекцияларини тарғиб этишнинг назарий ва амалий масалалари таҳлил қилинган. Тадқиқотда музей коммуникацияси назарияси, экспозиция ва кўргазма сиёсати, кураторлик концепциялари, таълимий, илмий ва маданий дастурларнинг аҳамияти ҳамда хорижий музейлар тажрибаси асосида такомиллаштириш йўллари комплекс равишда ўрганилган. Мақолада доимий ва вақтинчалик экспозициялар ўртасидаги мутаносибликни таъминлаш, аудитория билан самарали мулоқотни йўлга қўйиш, рақамли платформалардан фойдаланиш ва халқаро ҳамкорликни ривожлантириш галерея фаолияти самарадорлигини оширишнинг муҳим омиллари сифатида асослаб берилган. Тадқиқот натижалари миллий тасвирий санъатни тарғиб этиш, галерея фаолиятини замонавий музейшунослик талабларига мослаштириш ва маданий меросни сақлаш ҳамда ривожлантиришда илмий-амалий аҳамиятга эга.

INNOVATIVE LIGHTING SYSTEM IN MUSEUM INTERIORS AND THEIR INFLUENCE ON EXHIBITION PERVORMANCE

2026-07-06T10:33:44+00:00

Mazkur maqolada zamonaviy muzey interyerlarida qo‘llanilayotgan innovatsion yoritish tizimlarining o‘ziga xos jihatlari tahlil qilinadi. Xususan, tabiiy va sun’iy yorug‘lik manbalarini uyg‘unlashtirish, qatlamli yoritish konsepsiyalari, energiya tejamkor LED texnologiyalari, interaktiv yoritish vositalari hamda masofadan boshqariladigan tizimlarning muzey ekspozitsiyalarining estetik va vizual jozibadorligini oshirishdagi ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, ushbu texnologiyalarning eksponatlarni saqlash uchun zarur bo‘lgan optimal muhitni yaratishdagi samaradorligi ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda muzey interyerlarini loyihalash va zamonaviy yoritish tizimlarini joriy etishda ilmiy asoslangan, kompleks hamda innovatsion yondashuvlardan foydalanishning dolzarbligi va amaliy ahamiyati ochib beriladi.