Art and Design: Social Science

O‘ZBEKISTONDA KORPORATIV MUZEYLAR FAOLIYATINING SHAKLLANISHI VA RIVOJLANISH TARIXI: O‘ZTEMIRYO‘LMASHTA’MIR KORXONASI TAJRIBASI MISOLIDA

Matkasimova Madina bonu Mamur qizi — 2026-09-29

Mazkur maqolada O‘zbekistonda korporativ muzeylarning shakllanishi va rivojlanish jarayoni muzeyshunoslik nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Korporativ muzey tushunchasining mazmuni, uning idoraviy va davlat muzeylaridan farqli jihatlari, korxona tarixini saqlash, korporativ xotirani shakllantirish, xodimlar avlodlari o‘rtasidagi tarixiy aloqani mustahkamlash hamda tashkilotning ijtimoiy-madaniy imijini yaratishdagi o‘rni yoritiladi. Tadqiqotda Rossiya va xalqaro muzeyshunoslik tajribasi bilan bir qatorda O‘zbekistondagi korporativ muzeylarning rivojlanishiga oid ma’lumotlar, xususan, “O‘ztemiryo‘lmashta’mir” korxonasi tarix muzeyi tajribasi tahlil qilinadi. Mazkur muzeyning 1947-yilda tashkil etish tashabbusi paydo bo‘lishi, 1967-yilda muzeyning ochilishi va 2019-yilda yangi ekspozitsiya makonining yaratilishi korporativ muzeylarning tarixiy evolyutsiyasini ko‘rsatib beruvchi muhim amaliy misol sifatida qaraladi. Shuningdek, zamonaviy korporativ muzeylarning raqamlashtirish, multimedia, brending va korporativ identitetni shakllantirishdagi imkoniyatlari tahlil qilinadi.

TEATR SAN’ATINI MILLIY QADRIYATLARIMIZ TARG‘IBOTIDAGI O‘RNI

Rahimjon Dusanov — 2026-09-29

Maqola o‘zbek miliiy qadriyatlarini asrash ularni ilmiy o‘rgani va boyitish masalasi haqida. Shuningdek, milliy ma’naviy merosimizni o‘rganish va uni xalqqa-tomoshabinga yetkazishda teatrning o‘rni va imkoniyatlari ham yoritilgan. Teatrdagi ijodkorlar va aktyorlar olididagi muhim vazifa hamda ular ijrosining maqolada ko‘tarilgan masalaga oid jihatlari ham tahlil qilingan.

MILLIY MEROS IFODASI: O‘ZBEKISTON TASVIRIY SANʼAT GALEREYASI KOLLEKSIYASINING SHAKLLANISH JARAYONI

Ruziyeva Saodat Anvarovna — 2026-09-29

Maqolada O‘zbekiston Tasviriy sanʼat galereyasi kolleksiyasining shakllanish tarixi va uning O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki faoliyati bilan bog‘liq holda vujudga kelish jarayoni tahlil qilinadi. Kolleksiyaning shakllanishi mustaqillikning dastlabki yillarida milliy tasviriy sanʼat namunalarini saqlab qolish, rassomlarni qo‘llab-quvvatlash va XX asr O‘zbekiston sanʼatining badiiy merosini tizimli ravishda jamlash zarurati bilan bog‘liq bo‘lgan. Maqolada 1994 yilda Galereyani tashkil etish to‘g‘risida qaror qabul qilinishi, 1995 yildan boshlab kolleksiyani maqsadli shakllantirish, rassomlar ustaxonalarida asarlarni tanlash va xarid qilish, badiiy kengash faoliyati, ilmiy inventarizatsiya jarayonlari hamda to‘plamning keyingi muzeylashuv bosqichlari yoritiladi. Shuningdek, kolleksiya tarkibida XX asrning 20–40-yillaridan tortib mustaqillik davrigacha bo‘lgan O‘zbekiston tasviriy sanʼati taraqqiyotining turli bosqichlari aks etgani ko‘rsatiladi. Kolleksiyaning shakllanish tarixi milliy sanʼatning institutsional qo‘llab-quvvatlanishi va zamonaviy badiiy merosni saqlashning o‘ziga xos modeli sifatida baholanadi.

TOSHKENT METROPOLITENINING MONUMENTAL-DEKORATIV SAN’ATI: TARIXIY-BADIIY MEROS VA ZAMONAVIY SAN’AT INSTALLATSIYALARINING ESTETIK TAMOYILLARI

Komilova Komila Anvar qizi — 2026-09-29

Maqolada Toshkent metropoliteni bekatlarining monumental-dekorativ san’ati san’atshunoslik nuqtayi nazaridan tahlil qilinib, tarixiy-badiiy merosning obraz, rang, kompozitsiya, ornament, faktura va material orqali shakllangan asosiy estetik xususiyatlari aniqlanadi. Tadqiqotda yangi metro bekatlari uchun tarixiy uslubni to‘g‘ridan-to‘g‘ri takrorlash emas, balki uning badiiy kodlarini zamonaviy san’at installatsiyasi vositasida qayta talqin qilish taklif etiladi. Raqamli 3D modellashtirish, parametrik ornament va raqamli fabrikatsiya rassomning badiiy g‘oyasini aniq prototiplash vositasi sifatida ko‘riladi. Natijada yangi bekatlar uchun Chilonzor, Yunusobod, O‘zbekiston, Sirg‘ali, Mirzo Ulug‘bek va Nazarbek yo‘nalishlari bo‘yicha mavzuviy installatsiya konsepsiyalarining san’atshunoslik mezonlari ishlab chiqiladi.

ANIMATSION FILMLARDA VIZUAL METAFORANING BADIIY-IFODAVIY VOSITALARI (SERGEY ALIBEKOV FILMLARI MISOLIDA)

Raimova Mohina Nuriddin qizi — 2026-09-29

Maqolada o‘zbek animatsiyasi namoyandasi, rassom va rejissor Sergey Alibekov ijodi vizual metafora uslubi nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Muallifning uch xil texnologiyada yaratilgan filmlari “Mayin yomg‘ir yog‘adi” (1984), “Ip” (1989) va “Exogramma” (2003) qiyosiy o‘rganiladi. Tadqiqot natijasida animatsion texnologiya tanlovi metaforaning turini bevosita belgilashi, ya’ni material badiiy ifoda vositasi bo‘libgina qolmay, ma’no manbai sifatida ham namoyon bo‘lishi asoslanadi.

METALLSOZLIKDA VA MATOSOZLIKDAGI UYG‘UN NAQSHLAR

Isakova A’lo Isakova A’lo — 2026-09-29

Ushbu maqolada turkiy xalqalarning harbiy va hukmdorlik ramzlarida bo‘lgan vositalarning amaliy san’atda aks etishi haqida so‘z yuritiladi. Ma’lumki amaliy san’atda uchraydigan ornamentlar ramziy ma’nolarda ham kelishi, tarixiy jarayonlar ta’sirida boshqa bir tasvirga erviligani ko‘p uchraydigan holat. Bu maqolada ham davlar ramzlaridan bo‘lgan tug‘larning amaliy san’atda, hususan Buxoro zardo‘zlik san’atida uchrashiga misollar keltirilgan.

ZAMONAVIY O‘ZBEKISTON KINO SAN’ATIDA BADIIY TENDENSIYALAR VA DRAMATURGIK MUAMMOLAR

Niyazova Xafiza Xakimovna — 2026-09-29

Tadqiqotning maqsadi 2024-2025-yillarda yaratilgan o‘zbek badiiy filmlari misolida milliy kinematografiyaning zamonaviy estetik va konseptual rivojlanish bosqichlarini aniqlash, sohadagi badiiy muammolar va yetakchi tendensiyalarni tahlil qilishdan iborat. Ishda xronologik, tizimli-struktur va qiyosiy tahlil usullari qo‘llanilib, tanlab olingan filmlarning kinodramaturgiyasi va badiiy yechimi o‘rganildi. Tadqiqot natijasida milliy kinoda janrlar xilma-xilligi ortgani, biroq ssenariy inqirozi va dramaturgik mantiqning sustligi saqlanib qolayotgani aniqlandi. Olingan xulosalar zamonaviy o‘zbek kinosida ssenaristlar mahoratini oshirish va raqamli media muhitida badiiy yaxlitlikni saqlab qolish bo‘yicha taklif hamda tavsiyalarni ishlab chiqishga xizmat qiladi.

YUNUS RAJABIYNING FOLKLORSHUNOSLIK FAOLIYATI VA O‘ZBEK XALQ MUSIQA ME‘ROSINI TADQIQ ETISH MASALALARI

Mahbuba Abdunabi qizi Shonazarova — 2026-09-29

Ushbu maqolada ustoz, akademik Yunus Rajabiy ijodi haqida so‘z boradi. Ustozning O‘zbek musiqa me‘rosi uchun qilgan xizmatlari, xususan O‘zbek musiqa me‘rosini saqlab qolish hamda rivojlantirishida qo‘shgan hissasi, folklorshunoslik faoliyati haqida ma‘lumotlar keltirilgan.

MADANIYAT MUASSASALARI BOSHQARUVINI TAKOMILLASHTIRISHDA INNOVATSION USULLARDAN FOYDALANISH MUAMMOLARI

Xolmо‘minov Mо‘minmirzo Xolmо‘minov Mо‘minmirzo — 2026-09-29

Ushbu maqolada madaniyat va san’at muassasalari boshqaruv tizimini takomillashtirishda innovatsion usullar va zamonaviy yondashuvlardan foydalanish masalalari hamda ularni amaliyotga joriy etishda yuzaga kelayotgan muammolar tahlil qilinadi. Shu bilan birga, madaniyat muassasalarini moliyaviy erkinlik va o‘zini o‘zi ta’minlashga o‘tkazish zarurati ham asoslab berilgan. Shuningdek, sohaga “Art-menejment”, “Kreativ industriya” hamda “Loyihalarni tijoratlashtirish” mexanizmlarini tatbiq etish, davlat va xususiy shaffof hamkorlikni yo‘lga qo‘yish hamda davlat tomonidan berilayotgan imtiyozlaridan samarali foydalanishning ahamiyatiga ham to‘xtalib o‘tilgan.

TOSHKENT TERRАKOTА YODGORLIKLАRIDА IKKI BOSHLI ILON TАSVIRI

Nasritdinova Munira — 2026-09-29

Maqolada Toshkent hududidan topilgan ikki boshli ilon tasvirli terrakota arxeologik va ramziy xususiyatlari tahlil qilinadi. Topilmaning shakli, yasalish texnikasi, bezaklari va ikonografik xususiyatlari hamda uning Markaziy Osiyodagi qiyosiy namunalari o‘rganiladi. Ilon obrazining qadimgi jamiyatlar mifologiyasidagi himoya, unumdorlik, abadiy hayot va dualistik qarashlar bilan bog‘liq maʼnolari yoritiladi. Ikki boshli ilon tasviri Markaziy Osiyo aholisining diniy-ramziy qarashlari va mifologik tafakkurini o‘rganishda muhim arxeologik manba sifatida baholanadi.

O‘ZBEK MUMTOZ MUSIQIY MEROSIGA BIR NAZAR

Shuxrat Qoraboyev — 2026-09-29

Bugungi kunda milliy musiqa san’atiga respublika miqyosida yuksak darajada e’tibor qaratilayotganligi quvonarli holdir. Qayd etish joizki, o‘zbek xalqi qon-qoniga singib ketgan mumtoz musiqa merosiga bir paytlar salbiy munosabatlar bo‘lgan edi. Millat faxri bo‘lmish jonkuyar san’atkorlarning zaxmatli xizmatlari natijasi o‘laroq bu san’at turi bizning davrimizga qadar etib keldi. Mazkur maqolada milliy merosimiz hisoblanmish bastakorlik ijodiyoti, honandalik va sozandalik san’atining tarixiy o‘tmishiga haminqadar nazar tashlanadi.

XXI ASR BIRINCHI CHORAGI LIBOSLAR ARXITEKTURASI: SHAKL VA KOMPOZITSIYANING DEKONSTRUKTIVISTIK TRANSFORMATSIYASI HAMDA MILLIY DIZAYNDAGI YANGI BADIIY-ESTETIK KONSEPTI

Toshtemirova Mohichehra G‘olibjon qizi — 2026-09-29

Ushbu maqolada XXI asrning birinchi choragi (xususan, 2025–2026-yillar) global libos dizaynida ro‘y berayotgan vizual-tektonik va tizimli transformatsiyalar badiiy-san’atshunoslik jihatidan tahlil qilinadi. Tadqiqot obyekti sifatida zamonaviy kutyure va avangard brendlar Schiaparelli, Moschino, Yohji Yamamoto namoyishlaridagi liboslar arxitekturasi hamda shakl va kompozitsiya evolyutsiyasi tanlab olingan. Maqolada dizaynerlik san’atidagi an’anaviy tektonika qoidalarining o‘zgarishi va "sokin hashamat" (Quiet Luxury) estetikasining dekonstruktivizm prinsiplari bilan o‘zaro uyg‘unlashuvi mantiqiy tahlilga tortilgan. Libos arxitekturasidagi vizual destruksiya elementlari, ishlov berilmagan qirralar, teskari o‘girilgan astarlar, asimmetrik konstruksiyalar va arxiv formalariga re-konseptual qaytish jarayonlari san’atning yangi vizual til qidirish omillari sifatida baholangan. Tadqiqot xulosalari libos san’atida material va shakl munosabatlarining falsafiy-estetik mohiyatini tizimli anglashga xizmat qilishi mumkin.

ТЕМУРИЙЛАР ТАРИХИ ДАВЛАТ МУЗЕЙИ КОЛЛЕКЦИЯСИНИ КАТАЛОГЛАШТИРИШ ТАРИХИДАН (СОПОЛ БУЮМЛАРИ МИСОЛИДА)

Абдумажид Мадраимов, Аскарий Мадраимов — 2026-09-29

Ушбу мақолада Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академияси Темурийлар тарихи давлат музейининг бой коллекцияларидан бири — сопол буюмлари — мисолида каталоглаштириш соҳасида олиб борилган илмий изланишлар умумлаштирилади. Г.А.Пугаченкова ва Л.И.Ремпель (Москва, 1965), Т.Ленц ва Г.Д.Лоури (Вашингтон, 1989), «Темурийлар тарихи давлат музейи дурдоналари» (Тошкент, 2017) ва А.Ҳакимовнинг «Ўзбекистон санъати тарихи» (Тошкент, 2022) каби фундаментал тадқиқотларда, шунингдек, музейдаги «Кирим дафтари»да тўпланган тажриба таҳлил этилади. Мукаммал умумий илмий каталог тузишга қўйиладиган методологик талаблар ва илмий таомил асослари тавсия этилади.

X ASR OXIRI – XX ASR BOSHLARIDA BUXORO HUDUDIDA SHAKLLANGAN MILLIY AYOLLAR LIBOSLARINING IQLIM SHAROITI BILAN BOG‘LIQLIGI

Raupova Dilorom Dilmurod qizi — 2026-09-29

Mazkur maqolada XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Buxoro hududida shakllangan ayollar milliy liboslarining tabiiy-geografik va iqlimiy sharoit bilan bog‘liqligi tarixiy-etnografik nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Buxoro vohasining quruq kontinental iqlimi, yoz oylarining issiq va quruq, qish oylarining esa nisbatan sovuq kechishi kiyimlarning shakli, bichimi, mato tanlovi va qatlamli tuzilishiga ta’sir ko‘rsatgan omillardan biri sifatida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda ayollar ko‘ylagi, lozim, mursak, rumbcha, kamzul, bosh kiyimlari va ustki kiyimlarning funksional xususiyatlari tahlil qilinadi.

ZAMONAVIY TASVIRIY SAN’ATDA MILLIY MADANIY MЕROS VA UMUMINSONIY QADRIYATLARNING BADIIY TALQINI

Shixnazar Raximberganovich Jumaniyazov — 2026-09-29

Maqolada O‘zbekistonda mahobatli rangtasvir san’atining tarixiy shakllanishi va zamonaviy rivojlanish tendensiyalari, shuningdek, milliy va umuminsoniy qadriyatlarni badiiy ifoda etish masalalari yoritiladi. Mahobatli san’at asarlarining rivojlanishida muhim mezonlardan biri bo‘lgan ijodiy erkinlik, mavzu va uslublarning erkin tanlanishi, shuningdek, milliy badiiy merosning boy an’analaridan ijodiy foydalanishning ahamiyati tahlil qilinadi. Ayniqsa, zamonaviy mahobatli rangtasvirda milliylik va umuminsoniy g‘oyalarning uyg‘unlashuvi hamda ularning badiiy obrazlar orqali ifodalanishiga alohida e’tibor qaratiladi.

TURKIY MILLATLARNI BIRLASHTIRISH YO‘LIDA MADANIY MAYDON VA SSENOGRAFIYANING O‘ZIGA XOS TEXNOLOGIK HAMDA BADIIY JARAYONLARI

Oxundedayev Xojiakbar Maxamadali o‘g‘li — 2026-09-29

Milliy qdiryatlar va Turkiy xalq ommaviy bayramlarning mohiyati, tasviriy, Butunjahon ko‘chmanchilar o‘yinlari jarayonining o‘ziga xosligi, tomosha sahnasining badiiy jarayonlari, funksiyasi, marosimi ommaviy bayramlarning davri bog‘liqligi va o‘ziga xosligi ilmiy va tahliliy nazariyasi haqida tahlil qilingan.

XXI ASRDA VOKAL JANRINING YANGI TABIATI

Dilmurod Mamirjanovich Boybabaev — 2026-09-29

Ushbu maqolada XXI asr musiqiy madaniyati sharoitida vokal janri tushunchasining o‘zgarib borayotgan tabiati tahlil qilinadi. An’anaviy musiqashunoslikda janr asosan lad, metroritm, garmoniya, melodika, shakl, faktura va ijro xususiyatlari orqali tavsiflangan bo‘lsa, zamonaviy estrada va ommaviy musiqa amaliyotida mazkur mezonlar vokal asarning to‘liq tabiatini belgilash uchun еtarli emasligi asoslanadi. XXI asr vokal janri vokal ijro, sahnaviy performans, vizual muhit, saund, raqamli media, auditoriya munosabati va madaniy funksiyaning o‘zaro ta’sirida shakllanuvchi murakkab badiiy-madaniy hodisa sifatida qaraladi. Maqolada janrning musiqiy matn doirasidan chiqib, audiovizual, ijrochilik va mediaviy xususiyatlarni qamrab olish jarayoni yoritiladi. Bu yondashuv o‘zbek estradasidagi zamonaviy vokal jarayonlarni tushunish uchun ham muhim nazariy ahamiyatga ega.

TERRAKOTA FRIZINING NOYOB TOPILMASI

Nasritdinova Munira — 2026-09-29

Maqolada Qanqa yodgorligidan topilgan ayol sozanda tasvirlangan terrakota friz bo‘lagi tahlil qilingan. Frizdagi ayol obrazi, kiyimi, bosh kiyimi, taqinchoqlari va ikki torli lyutaga o‘xshash musiqa asbobi Аyritom, Tuproqqalʼa, Аfrosiyob va Sug‘d koroplastikasi namunalari bilan qiyosiy tahlil qilingan. Uslubiy va ikonografik belgilar asosida friz milodiy IV-V asrlarga oid bo‘lib, Choch aholisining musiqiy, badiiy va marosimiy hayotini o‘rganishda muhim arxeologik manba sifatida baholanadi.

MADANIY TADBIRLAR TURLARI VA ULARNI TASHKIL ETISHNING SPETSIFIK XUSUSIYATLARI

Rustamov Vahobjon Kiyamovich — 2026-09-29

Mazkur maqolada madaniy tadbirlarning turlari va ularning tashkil etishda e’tibor qaratish lozim bo‘lgan jihatlar haqida so‘z boradi.

ФРАКТАЛОПОДОБНОСТЬ КАК ПРИНЦИП ОРГАНИЗАЦИИ ХУДОЖЕСТВЕННОЙ ФОРМЫ В АБСТРАКТНОЙ ЖИВОПИСИ

Хапов Василий Николаевич — 2026-09-29

В статье рассматривается проблема фракталоподобности как одного из способов организации художественной формы в абстрактной живописи. Особое внимание уделено различию между математически подтверждённой фрактальностью и фракталоподобной организацией художественной поверхности. В качестве примеров рассматриваются фрактальная структура живописи Джексона Поллока, где прослеживается развитие научных подходов к количественному изучению визуальной сложности, творчество Вячеслава Усеинова, где фрактальность выступает осознанной художественной концепцией, и аппликации Василия Хапова, в которых фракталоподобность проявляется через модульность, вложенность, вариативное повторение и преобразование архитектурных планов. Сопоставление трёх художественных практик позволяет выделить различные механизмы формирования многоуровневой структуры — фрактальность жеста, концептуальную фрактальность и модульную фракталоподобность. Обосновывается необходимость сочетания количественного фрактального анализа с формально-пластическим исследованием произведения.